Praza pública Blogs
Hoxe en Praza:

Un claro no bosque

Blog sobre ecoloxismo social e biodiversidade
Sobre o blog  Os autores  

A encrucillada climática

A partir de dous gráficos incluídos no último informe de avaliación do Grupo de Expertos sobre Cambio Climático da ONU, o educador ambiental Francisco Heras describe, no blog Comunica cambio climático, a crucial encrucillada climática na que nos encontramos. De seguirmos o camiño actual alto en emisións de gases de invernadoiro, a mudanza climática adquirirá unha dimensión certamente catastrófica. Mais se, desde agora mesmo, comezásemos a percorrer un camiño “baixo en carbono”, aínda poderiamos limitar de forma importante os efectos negativos do quentamento global. A continuación reproducimos, traducido ao galego, o esclarecedor texto de Francisco Heras.

"Estes gráficos viron a luz o pasado 31 de marzo e forman parte do Quinto Informe de Avaliación do IPCC, a organización creada no seo de Nacións Unidas para avaliar os aspectos científicos relacionados co cambio climático. Mediante estes gráficos o IPCC describe, de forma simplificada, a encrucillada climática.

image

(Ver gráficos a maior tamaño)


O gráfico esquerdo representa dúas posíbeis rotas. A rota vermella marca a previsíbel evolución das temperaturas medias globais se seguimos as tendencias actuais (o que os anglosaxóns denominan “business as usual”, que poderiamos traducir por un “máis do mesmo”). En contraste, a liña azul representa a evolución das temperaturas se as emisións de gases de efecto invernadoiro se limitasen de forma rápida e substancial.

Seguindo a primeira rota, as temperaturas globais subirán uns 4°C cara a finais do presente século. A segunda –un itinerario que algúns consideran xa difícil de seguir- suporía un ascenso de ao redor de 1,5°C a respecto do período preindustrial.

O gráfico situado á dereita, representa os efectos do ascenso das temperaturas en relación con cinco “motivos de preocupación” que veñen describindo desde o Terceiro informe, hai xa máis de 10 anos: os riscos para sistemas únicos ameazados, os riscos de eventos extremos, como vagas de calor, choivas torrenciais ou inundacións costeiras; os riscos de que a distribución dos impactos se amplíe, afectando a unha alta proporción das persoas e comunidades; os riscos de “impactos globais agregados” (impactos sobre o conxunto da economía global e a biodiversidade planetaria) e os riscos de “eventos singulares a grande escala” (aqueles que se “disparan” ao exceder limiares chave e que xeran mudanzas imparábeis en elementos chave do sistema climático).

Abonda con recoñecermos a escala de cores utilizada e relacionarmos os tons coas referencias de aumentos de temperaturas (as liñas horizontais que nos dan a referencia do período máis recente e dos aumentos nas temperaturas de 2°C e o de 4°C) para intuírmos que as previsións son terríbeis.

Imagen

Un trazo inquedante da gráfica esquerda, que non convén pasarmos por alto, é que os dous camiños representados aparecen practicamente superpostos durante as próximas décadas. Isto significa que, nos efectos percibidos a curto prazo, non haberá practicamente diferenzas entre elixirmos un camiño “baixo en carbono” ou un camiño  alto en emisións. Nada menos motivador, nos tempos en que vivimos, que a falta de recompensas a curto prazo. Con todo, as rotas acaban separándose de forma abrupta, con consecuencias sobre o planeta e os seus habitantes moi diferentes.

Din que unha catástrofe vista a cámara lenta non parece unha catástrofe. Unha catástrofe expresada en forma de gráfico matemático tampouco parece unha catástrofe. O IPCC vén representando os camiños climáticos en espazos definidos por abcisas e ordenadas desde hai xa varios informes. E en cada unha das últimas entregas puidemos constatar como nos adentramos no século XXI camiñando sobre os peores itinerarios debuxados no informe previo. Quizais por iso, os científicos do IPCC decidiron engadir unha nova gráfica á anterior.

Perante as predicións presentadas en formatos matemáticos adoitan formularse cuestións relativas á súa marxe de erro ou fiabilidade… E poucas veces falamos de desilusión, impotencia ou medo. Mais esta gráfica, ben entendida, debería xerar máis do segundo que do primeiro. A min, polo menos, é o que me pasa.

Con este gráfico (e a literatura que o acompaña) os científicos do IPCC están a nos lanzar unha tremenda advertencia, mais… Servirá para algo?.”

Francisco Heras Hernández

Guía para vivirmos ben nun mundo sen petróleo

Isto non é un anuncio dun libro. Pretende ser unha reseña. Mais o libro non é un libro calquera. É un  libro que non debería faltar en ningún fogar galego. A Guía para o descenso enerxético da asociación Véspera de Nada sitúanos perante unha realidade que nos queren agochar (e non queremos ver), mais que vai mudalo todo: o teito ou cénit do petróleo (o peak oil), o fin da era do petróleo abundante e barato. Ou, por outras palabras, a crise enerxética, que é tamén a crise climática, parte da crise ecolóxica global que nos trouxo o crecemento exponencial do consumo e da poboación rexistrado durante as últimas décadas, imposíbel sen ese fabuloso recurso que é o petróleo.

image

En Galicia apenas se fala da crise enerxética, malia ser un aspecto chave da actual crise económica, que ten moito a ver coas consecuencias dos prezos históricos que atinxe o petróleo desde 2005 e sobre todo desde 2007. E mentres a crise enerxética avanza, moita xente acredita no mito do “excedente enerxético” de Galicia, e facemos como se máis do 80 % da enerxía que usa a nosa economía –falamos de enerxía primaria, non de electricidade- non procedese de combustíbeis fóseis importados, maiormente petróleo. Un feito que nos coloca nunha posición moi vulnerábel e, non o esquezamos, tamén moi insolidaria, pois xera unha enorme débeda ecolóxica co resto da humanidade. Débeda que, esta si, estamos moralmente obrigados a recoñecer e restituír na súa totalidade.

 O declive na extracción de petróleo é un inevitábel fenómeno xeolóxico que reducirá dramaticamente a dispoñibilidade dun recurso esencial para o sostemento da economía produtivista capitalista. Unha dispoñibilidade que mermaría aínda máis se se quixese evitar unha mudanza climática perigosa, o que obrigaría a deixar baixo a terra e o mar a maior parte das reservas de combustíbeis fóseis.  O concepto de “reservas non extraíbeis” inspirou a fracasada iniciativa Iasuní-ITT, que na petrodependente Galicia tampouco suscitou apoios.

Menos petróleo equivale a menos enerxía, pois non hai recursos enerxéticos capaces de fornecer os enormes volumes de enerxía que nos dá o ouro negro. En Galicia e nos demais países sobredesenvolvidos estamos pois abocados a afrontar nas vindeiras décadas un descenso enerxético -ou mesmo un colapso- que diminuirá moito a actividade económica e a complexidade das nosas sociedades. Un reto descomunal que se complicará aínda máis por causa do previsíbel agravamento do cambio climático, da perda de biodiversidade e da escaseza xeralizada de recursos naturais, mais alá do petróleo. Chegamos a un punto no que seguramente o desenvolvemento sustentábel xa non é factíbel. Cómpre desde agora mesmo aumentarmos a resiliencia, preparármonos para satisfacer as nosas necesidades básicas da mellor forma posíbel nun contexto de crise ecolóxica aguda.

A Guía para o descenso enerxético, alén de nos explicar con rigor e claridade a impactante realidade do teito do petróleo e as súas consecuencias, ofrécenos propostas moi valiosas para nos adaptarmos individual e colectivamente a un escenario radicalmente diferente do presente, a unha sorte de tsunami a cámara lenta e silencioso que se está a  aproximar. Aborda non só os aspectos máis evidentes, coma o transporte, senón tamén outros menos obvios relacionados coa transición a un mundo con menor enerxía, como a educación e a saúde. Unha guía que trata basicamente de cómo actuarmos “para reducir ao mínimo a dependencia do sistema, loitando contra os atrancos que a civilización industrial pon para evitar que as persoas poidan vivir de maneira autosuficiente e reconectándonos co mundo natural e cos nosos semellantes”. Unha mudanza na que podemos perder algunhas cousas, mais coa que tamén temos  moito a gañar. 

image

Nunha Galicia pospetróleo, inserida nun mundo de recursos cada vez máis escasos e de tensións ambientais crecentes, a terra propia, “entendida como territorio e sobre todo como solo, como cerne da vida e como orixe de toda riqueza auténtica”, recobrará un papel central e decisivo para o noso benestar.  Xa non poderemos abastecernos de enerxía e de materiais (alimentos, minerais,…) recorrendo a importacións masivas, abandonando grande parte do noso rural e “exportando” cuantiosos danos socioambientais ao resto do mundo. Por iso, hoxe máis que  nunca, resulta vital defendermos  a terra (e o mar) que nos resta da súa destrución e da súa apropiación polo poder corporativo.  Como sostén o profesor Xoán R. Doldán, presidente de Véspera de Nada, “o futuro é rural”, por moito que hoxe poida non parecelo.

Jørgen Randers, coautor de The Limits to Growth, estudo dos anos setenta ao que o tempo está a dar a razón, acha que “as rexións cunha mentalidade máis avanzada iranse centrando cada vez máis en xestionar o seu inevitábel decrecemento. Tentarán construír resiliencia rexional perante os problemas económicos mundiais e o devalante acceso á enerxía barata, e para iso terán que organizar sistemas que dependan do alimento local, da enerxía local e de programas que reforcen as economías rexional e local”. A transitarmos por este camiño, de sentido contrario ao que Galicia no seu conxunto está a percorrer, fai un contributo moi estimábel a Guía para o descenso enerxético, que dá continuidade ao labor da asociación Véspera de Nada, creada en 2008.     .

A Guía para o descenso enerxético, financiada grazas a unha campaña de financiamento colectivo, estará dispoñíbel a partir deste mes de marzo. Pódese solicitar ao enderezo de correo electrónico guia@vesperadenada.org. Algo que obviamente recomendamos.

 @xoseveiras

"Desolbediencia" por un modelo eléctrico sustentábel e xusto

A reforma eléctrica impulsada polo Goberno do Partido Popular reforza un modelo eléctrico insustentábel, centralizado e dependente do exterior, dominado polas cinco grandes eléctricas agrupadas na patronal Unesa (Endesa, Gas Natural Fenosa, Iberdrola, Hidrocantábrico e E-on). O freo á expansión das enerxías renovábeis e a desincentivación do aforro e o autoconsumo están no cerne dunha reforma regresiva que prexudica enormemente os consumidores domésticos e o sector das enerxías renovábeis.

Os recortes nos incentivos ás renovábeis, iniciados xa durante o Goberno Zapatero, e  nos que afonda a reforma eléctrica en marcha, detiveron o forte crecemento da potencia renovábel instalada en Galicia rexistrado desde finais dos anos noventa. Un crecemento con demasiados custos ambientais locais, concentrado en grandes parques eólicos, sen participación social, e con poucos beneficios para o rural, mais suficiente para mudar o “mix eléctrico” galego até reducir sensibelmente a produción das centrais de carbón (1), as industrias máis insustentábeis do país (aínda que socialmente non sexan percibidas como tais). En 2010, a produción renovábel mesmo superou o consumo interno galego, que durante ese ano podería ter sido coberto teoricamente só con renovábeis.

O oligopolio eléctrico, as cinco grandes eléctricas, goberna o sector eléctrico en contra dos intereses da maioría. Está nas nosas mans contribuír a debilitalo e actuarmos a prol dun modelo eléctrico sustentábel e xusto. Como?. Explicámolo en catro pasos.

1. Reducir o uso de electricidade 

O consumo de electricidade en Galicia reduciuse nos últimos anos por causa da crise económica e da suba das tarifas, despois dun período de crecemento desbocado iniciado a mediados dos noventa, con anos nos  que o consumo chegou a aumentar máis dun 5%. Este medre foi aínda máis acelerado nos fogares. Se entre 1990 e 2008 o consumo total aumentou un 87%, no ámbito doméstico multiplicouse por dúas veces e media, ao que ten contribuído a expansión da electricidade para a obtención de calor, malia ser pouco eficiente (2). Con todo, é a industria a que segue dominando o consumo eléctrico no noso país. Só o sector da metalurxia non férrea (alúmina e aluminio) demanda máis electricidade que todos os fogares, responsábeis do 23% do consumo total (2011).

Cun consumo medio anual de 3.262 kWh, na maioría dos fogares galegos semella haber marxe para diminuír sensibelmente o consumo, a través de hábitos máis aforradores, de melloras no illamento das vivendas, ou do emprego de lámpadas e electrodomésticos máis eficientes. Medidas que, por certo, pouco se están a promover desde os poderes públicos, e que tamén axudarían a combater a crecente pobreza enerxética. Segundo a Enquisa de Condicións de Vida das Familias, o 20,2% dos galegos e galegas non puideron en 2012 manter a súa vivenda cunha temperatura adecuada, 3 puntos máis que en 2011.

Reducindo a nosa dependencia da electricidade, ou talvez mesmo sen o facer, podemos baixar a potencia contratada, o teito máximo de electricidade que necesitamos cando acendemos diferentes aparellos á vez. A potencia contratada en España entre todos os consumidores é un terzo maior que a instalada para producir enerxía eléctrica, polo que, en promedio, hai marxe para baixala. Un xeito moi a ter en conta de reducir a nosa factura eléctrica. O termo de potencia, a parte fixa do recibo na que pagamos pola potencia contratada, duplicouse nos últimos seis meses. Se sumamos os impostos, o custo anual de cada kW de potencia ascende a 51€. Na web  “Bájate la potencia" explícase cómo podemos baixar a potencia contratada coa nosa compañía eléctrica

2. Contratar a electricidade cunha cooperativa verde

Hoxe podemos contratar a electricidade facilmente, sen sobrecustos e sen merma na calidade do subministro, con produtoras e comercializadoras que traballan a prol dun novo modelo enerxético. Son as cooperativas de enerxía verde, como Somenergia, que xa xestiona máis de 11.000 contratos en todo o Estado español, aínda que polo de agora moi poucos deles son de clientes galegos. No noso país, Nosa Enerxía Sociedade Cooperativa Galega, que vén de se constituír, podería comezar a vender electricidade verde antes do verán.

3. Converterse en produtor/a de enerxía renovábel

A democratización da produción é unha das pezas fundamentais dun modelo eléctrico alternativo. A autoprodución con placas solares ou unha miniturbina eólica, sen desconexión da rede,  é hoxe unha opción viábel e atractiva para moitas familias. Precisamente por iso, o Goberno Rajoy, presionado polas grandes eléctricas, empéñase en desincentivar a autoprodución conectada á rede eléctrica, estabelecendo complexos requisitos e obrigando a pagar unha peaxe de respaldo, unha sorte de imposto ao Sol. Mais hai quen se resiste a aceptar esta imposición das eléctricas e practica a “desolbediencia”. Por exemplo, Somenergia promove unha campaña de autoprodución solar ilegal en casa, a través da adquisición de kits accesíbeis moi básicos para instalar placas de 120-255 W, que custan 350-420 € para os seus socios e socias, e poden atender unha pequena parte do consumo medio dun fogar.

Mais a autoprodución non é a única posibilidade ao noso alcance para nos convertermos en produtores de electricidade renovábel. Ecooo, mediante os seus proxectos Desobediencia solar e Salvia Solar, permítenos participar no financiamento de plantas solares fotovoltaicas, cunha achega mínima de só 100 euros.

Outra posibilidade é a autoprodución con desconexión da rede. En decembro pasado, un artigo en Praza abordaba esta opción: E se me desenchufo da rede?.

 4. Mobilizarse a favor dun novo modelo enerxético

Están a desenvolverse en todo o Estado español diversas iniciativas contrarias á reforma eléctrica e a favor dun modelo eléctrico sustentábel, xusto e soberano. Algunhas das máis importantes están promovidas ou contan co apoio da Plataforma por un Novo Modelo Enerxético (PNME), da que forman parte unhas 300 organizacións e 2.300 persoas. Esta plataforma, xunto coas cooperativas de enerxía verde, e mais Ecooo e Viure de l’aire, impulsan a campaña #Desolbediencia, á que nos podemos sumar adquirindo o “kit desolbediencia”. A PNME tamén está a reunir financiamento para a realización do documentario OligopolyOFF, o segundo que fai após Oligopoly2.

@xoseveiras

Notas

(1) Esta tendencia inverteuse en 2012, que non foi un ano bo para a produción renovábel -que varía anualmente segundo chova ou faga vento- e, ademais, o custo de xeración nas centrais térmicas de carbón foi baixo polo reducido prezo do carbón e dos permisos de emisión de CO2.

(2) Por exemplo, a “Guía práctica de la energía” do oficial Instituto para a Diversificación e o Aforro de Enerxía (IDAE) apunta que “en xeral, os sistemas eléctricos de calefacción e auga quente sanitaria son os menos recomendábeis desde o punto de vista enerxético”, ou que “en xeral, pódese afirmar que as cociñas eléctricas son menos eficientes que as de gas”. Isto é así porque grande parte da electricidade procede de centrais térmicas, onde na transformación do combustíbel en electricidade se perde moita enerxía. “Para cada unidade eléctrica que consumimos en casa son necesarias unhas tres unidades enerxéticas de combustíbel fósil nas centrais térmicas”. Xa que logo, é mais eficiente queimarmos o combustíbel en casa, na cociña ou nunha caldeira.

 

 

A crise económica minora a destrución ambiental con moito sufrimento social

O ritmo da destrución ambiental, en e desde Galicia, diminuiu desde o comezo da crise económica. Podería ser unha boa noticia, mais non o é. Porque paralelamente está a aumentar a desigualdade social, o desemprego e a pobreza severa. Porque as melloras ambientais son parciais e insuficientes. E porque non é son o froito de mudanzas nas políticas públicas a favor dunha transición socialmente xusta cara á sustentabilidade ecolóxica. Todo o contrario. Van acompañadas de graves retrocesos en protección ambiental e social.

Se antes da crise económica prestábase moi pouca atención aos indicadores de sustentabilidade ecolóxica, aos datos da realidade que nos indican se avanzamos ou recúamos en materia de sustentabilidade ecolóxica, agora non importan nada. Así, a eliminación do Observatorio da Sustentabilidade en España, poñendo fin a un traballo rigoroso, independente e útil, pasou totalmente desapercibida. Somos ecodependentes, dependemos en último termo dunha natureza exhausta, mais isto é decote ignorado e nun contexto como o actual a ollada céntrase aínda máis nos indicadores económicos. Expresións da crise ecolóxica global como o cambio climático apenas (pre)ocupan. "A crise é un burato negro que absorbe todo e o cambio climático deixa de ser prioritario", declaraba a Praza o profesor da USC Pablo Meira hai uns meses.

Desde o comezo da recesión, a problemática ambiental no seu conxunto -máis alá de certas cuestións- perdeu peso nas preocupacións sociais e políticas mais tamén no mundo real. Aínda que só en pequena medida, e máis ben polos peores motivos. Unha ollada a algúns indicadores significativos así o parecen indicar (1).

As presións ambientais decaen

Baixo as regras dun modelo económico produtivista e consumista como o noso, cando a maquinaria económica vai ben as presións sobre o ambiente aumentan, servindo de pouco as políticas ambientalistas correctoras. Pola contra, cando a economía enferma, as presións adoitan aliviarse, mesmo que se debiliten as medidas de protección ambiental, como está a acontecer. A crise económica freou a artificialización do territorio. Como podemos ver na seguinte gráfica, a construción de vivendas despeñouse, o que tamén incidiu sobre o consumo de enerxía e de materiais (por cada m2 construído estímase un consumo medio dunha tonelada de enerxía e materiais). A expansión da rede de autoestradas e autovías ralentizouse. E o número de explotacións mineiras diminuiu nun 25% desde 2007, aínda que o contexto mundial e as facilidades da Xunta para a apertura de novas explotacións poden inverter esta tendencia nos próximos anos, mesmo con crise económica (ou máis ben grazas a ela).

A fabricación e o uso dos coches é fonte dunha grande deterioración ambiental. O parque de turismos creceu espectacularmente no noso país durante as últimas décadas, mais nos últimos anos estabilizouse nunha cifra próxima ao millón e medio.

image

Menos consumo, menos destrución ambiental interna e externa

A recesión implica un menor consumo de recursos naturais. Dos propios e dos importados. Co consumo descende tamén a deterioración ambiental asociada. O consumo de derivados do petróleo (gasolinas, gasóleos, fuelóleos) non ten deixado de diminuír desde 2007. Pola contra, o consumo de electricidade non se reduciu, mais interrompeu un crecemento desbocado, estabilizándose desde o comezo da crise. O volume de auga subministrado ás redes de abastecemento atinxiu un pico en 2001. Desde entón tende a diminuír, sobre todo a partir de 2008. O sobreconsumo de carne, propio de países como o noso, é negativo non só para a saúde humana senón tamén para a dos ecosistemas, ao ser a súa produción moi intensiva en recursos naturais. Durante os anos da crise tense reducido claramente a respecto dos anos previos.

image

Redúcense a contaminación local e os residuos,….

As emisións á atmosfera reducíronse nos últimos anos, aínda que de xeito desigual, e non principalmente por causa da crise económica, senón da evolución das emisións dos maiores focos contaminantes do país: as térmicas de carbón das Pontes e de Meirama. As emisións de gases de invernadoiro, causantes da mudanza climática, caeron desde 2007, aínda que durante 2011 e 2012 volveron medrar, seguindo a tendencia no consumo de carbón importado para a produción de electricidade. As emisións de gases acidificantes e precursores da formación de ozono troposférico, contaminantes locais, seguen a ser excesivas, mais caeron nun 60% entre 2006 e 2011, debido sobre todo ao descenso das emisións de gases acidificantes das térmicas de carbón, por mor da súa reforma e da substitución total do carbón galego por carbón importado, menos contaminante. Isto ilustra un feito característico do desempeño ambiental dos países do Norte global: a priorización da mitigación dos impactos ambientais locais fronte aos de ámbito global.

Porén, a crise económica si tivo moito a ver coa diminución da xeración de residuos urbanos, que atinxiu un teito entre 2007 e 2009 para volver nos últimos anos aos níveis de inicio da pasada década. Para os residuos industriais apenas hai datos, a pesar de que o seu volume é moi superior ao dos residuos urbanos. Os dispoñíbeis refírense ao período 2009-2011 e semellan indicar unha estabilización da súa produción.

image

…. mais a economía ecolóxica avanza pouco.

Hai poucos “brotes verdes” na economía convencional, mais tamén na ecolóxica. As melloras ambientais son maiormente efectos colaterais das eivas da economía destrutiva, e non o resultado dos avanzos da ecolóxica (onde están a xurdir iniciativas de moito mérito mais aínda de pouco alcance). As políticas públicas son aínda máis marróns que antes. O mellor exemplo é a enerxética. Os ataques ás renovábeis desde o Goberno estatal, xunto cos vaivéns da política eólica galega, pararon o despegue das renovábeis. O estratéxico desenvolvemento da agricultura ecolóxica, precisada de maiores apoios públicos, ralentizouse. A posición de dominio do automóbil na mobilidade urbana non se alterou sustancialmente. O cambio modal no transporte urbano continua postergado.

A superficie protexida por Parques Naturais ou Nacionais, as figuras legais de protección con maiores implicacións sobre o terreo, non chega ao 2% do territorio e só aumentou un pouco en 2009, ao se ampliar o Parque Natural da Serra do Xurés. As medidas de protección de “espazos e especies”, necesarias (aínda que moi insuficientes) para conservar a biodiversidade, son máis débiles que nunca. O “austericidio” contribúe de dous xeitos. Ao tempo que reduce os orzamentos públicos para a protección ambiental, favorece a conversión de patrimonio natural en recursos naturais, como estamos a ver no caso da minaría. Estase a afastar máis a ilusión de sermos un país tan “ecolóxico” como os do norte de Europa, a pretensión de mantermos e acrecentarmos elevados níveis de consumo material, cunha industria pouco sucia e preservando o territorio propio,….á custa da exportación dos danos ambientais ao resto do mundo, maiormente do empobrecido. Isto é, procurando aplicar o principio “consumir aquí, destruír alí”.

image

O “dilema do crecemento”

Estamos experimentando o “dilema do crecemento”. O crecemento económico das últimas décadas, da man da creación dun (débil) Estado do benestar, contribuiu á mellora das nosas condicións de vida (aínda que tamén, en certos aspectos, ao seu empeoramento). Sen embargo, situou a Galicia no lado do mundo que vive moi por riba das posibilidades ecolóxicas dun planeta hoxe moi enfermo e abarrotado, no que a maioría da humanidade malvive, vítima da inxustiza social e ambiental. A recesión está a reducir o noso abultado -e teimudamente ignorado- déficit ecolóxico mais, xunto coas políticas furiosamente antisociais impostas pola “troika” a prol dos máis ricos, está tamén a xerar un sufrimento social inxustificábel.

Cando crece a nosa economía (ou a poboación) somos unha sociedade máis insustentábel e máis inxusta co Sur global. Pola contra, cando decrecemos sómolo menos, mais á custa de agudizar os  problemas sociais internos. A saída estaría en diminuírmos o consumo de enerxía e de materiais e en repartirmos de forma xusta a riqueza, a renda e o emprego dispoñíbeis, até podermos vivir razoabelmente ben todos e todas dentro dos límites ambientais. Seguirmos como agora, ou volvermos á situación previa á recesión, é suicida. Porque, como dixo non hai moito algúen nada sospeitoso de ecoloxismo radical, o historiador Ramón Villares, “o obxectivo e pensamento tan estendido de crecemento indefinido é imposíbel e, ademais, levaría á destrución do planeta” (2).

@xoseveiras

Notas

(1) Todos os datos expostos proceden de fontes oficiais. Moitos deles pódense consultar nas páxinas do Instituto Galego de Estatística (IGE) e do Sistema de Información Ambiental (SIAM).

(2) Villares: “Un crecimiento indefinido acabaría con la sociedad”. El Correo Gallego, 27 de decembro de 2012.

A situación do ambiente en 2013

Cando remata 2013,  é bo momento para facermos un repaso de como foi o ano para o medio ambiente en Galicia, Europa e o mundo. Para non esquecermos que a crise é tamén ecolóxica.

É inxusto o céntimo sanitario?

A elevación do tramo autonómico do imposto especial sobre hidrocarburos, máis coñecido como o céntimo sanitario, suscitou unha oposición frontal por parte da esquerda partidaria e social. Cualifícase como unha medida fiscal inxusta. Ao se tratar dun tributo indirecto, o céntimo sanitario afecta máis, proporcionalmente, a quen menos renda teñen (e posúan coche, claro). Mais, é unha medida realmente tan inxusta?.

A Xunta decidiu subir todo o que pode o céntimo sanitario, até 4,8 céntimos por litro de combustíbel, cunha finalidade puramente recadatoria, sen a menor pretensión ecolóxica. Mais, obxectivamente, o céntimo sanitario é un imposto de carácter ecolóxico. Dado que aumenta o prezo da gasolina e do gasóleo usados no transporte por estrada, incentiva, en certa medida, un uso menor e máis eficiente dos vehículos privados. Non é obviamente o que busca o Goberno de Feijóo. A Xunta, alén de facer moito menos do posíbel e necesario para potenciar o transporte colectivo (e non digamos xa o uso da bicicleta), segue empeñada en promover o transporte privado por estrada. O aínda  excesivo investimento na ampliación da rede de estradas, ou o gasto destinado ao pagamento de peaxes na sombra e á bonificación de peaxes en autoestradas e autovías, dan boa conta do importante apoio autonómico ao uso masivo do coche. A financiar peaxes destinará este ano a Xunta nada menos que 68 millóns de euros, 15 millóns máis que a recadación anual prevista pola suba do céntimo sanitario. O Goberno galego, cando desincentiva o uso do coche ou do camión, faino timidamente e mesmo sen o querer.

Fiscalidade ecolóxica para reducir o sobreconsumo de petróleo

Só a crise económica ten freado o crecemento desbocado do consumo de derivados de petróleo no transporte en Galicia. Malia o descenso rexistrado nos últimos anos, o consumo segue a ser moi alto, semellante ao dos anos previos á crise, como podemos comprobar na seguinte gráfica, que reflite o consumo de gasóleo de automoción no noso país desde mediados dos anos noventa até a actualidade (1). Un consumo ao que vai asociada unha enorme carga de deterioración socioambiental, grande parte da cal se proxecta no espazo (por exemplo, a destrución do medio nos lugares de extracción do petróleo) e no tempo (é o caso dos efectos da achega a unha mudanza climática catastrófica que sufrirían sobre todo as xeracións actuais máis novas e as futuras).

image

A fiscalidade ecolóxica é un dos instrumentos necesarios para transformarmos un modelo de transporte devorador de petróleo e xerador de inxustiza ambiental. Os economistas Alberto Gago e Xabier Lavandeira, profesores da Universidade de Vigo, escribían en 2006 que “o Goberno galego debería elevar os gravames sobre os produtos enerxéticos para controlar as importantes externalidades negativas asociadas ao seu consumo”. Neste sentido, achaban “que a Xunta debería aumentar as taxas do imposto sobre vendas polo miúdo de hidrocarburos ata o máximo permitido por lei para todos os combustibles fósiles gravados” (o que se designa como céntimo sanitario) (2). A Asociación Vèspera de Nada por unha Galiza sen petróleo, consciente de que o transporte é un “punto crítico” onde unha sociedade como a nosa é máis vulnerábel ao teito do petróleo, propón, entre moitas outras medidas, “penalizar e desincentivar o uso do transporte privado (coche)”. Sen se refirir nin ao céntimo sanitario nin a ningún outro imposto en concreto, si propugna “procurar mecanismos que sirvan para incorporar os custos actualmente agachados do transporte (contaminación, efectos negativos sobre a saúde, esgotamento do petróleo, etc.) ao seu prezo, especialmente do privado, na medida en que isto estea na man da Xunta” (3).

A contaminación do tráfico é un problema de saúde pública

A ligazón entre este imposto e o financiamento da sanidade non é, ou non debería ser, casual. Entre os moitos impactos socioambientais negativos do consumo excesivo de derivados do petróleo no sector do transporte está a deterioración da saúde humana pola sinistralidade e pola contaminación atmosférica e acústica. Un custo soportado por todos e todas, nomeadamente por nenos e nenas, maiores e enfermos crónicos, indepedentemente de se usamos ou non o coche e de cómo o usamos. A atención dos danos á saúde causados pola excesiva dependencia do automóbil comporta un importante gasto sanitario. Sería bo que a Xunta encargase un estudo para estimar a súa contía na nosa terra.

Un aspecto da suba do céntimo sanitario a ter en conta é a equiparación do imposto entre a gasolina e o gasóleo. A diferenza existente até hoxe, que favorecía o gasóleo, carecía de sentido ambiental. O gasóleo tense revelado como o máis prexudicial para a saúde humana. Os vehículos diesel son os principais responsábeis da contaminación por partículas inferiores a 2,5 micras, o contaminante atmosférico máis problemático nas zonas urbanas. Os aínda escasos datos sobre a súa concentración no aire das cidades e vilas galegas indican unha superación xeralizada do limiar máximo recomendado pola Organización Mundial da Saúde (aínda que os expertos sinalan que calquera exposición é nociva, que non hai concentracións seguras) (4).

A suba do céntimo sanitario decretada pola Xunta non se enmarca nunha reforma fiscal ecolóxica e pode ser vista como outra medida máis que afonda nun sistema fiscal inxusto como o actual, no que pagan máis quen menos teñen. Porén, é defendíbel desde criterios ecosociais, e seríao moito máis noutro contexto radicalmente diferente, de políticas fiscais e de transporte que fosen, simultaneamente, socialmente xustas -tamén en termos interxeracionais e globais- e ecoloxicamente sustentábeis. Políticas, hai que dicilo, polas que hoxe moi pouca xente aposta seriamente, tamén desde a esquerda.

Se a recadación do céntimo sanitario se destina de verdade ao financiamento da sanidade pública, non será desde logo unha das peores accións dun goberno neoliberal que, cando decide sobre a sanidade pública, adoita ser para avanzar no seu desmantelamento e privatización.

@xoseveiras

Notas

(1) A diferenza do acontecido co gasóleo, o consumo de gasolina ten diminuído no mesmo período de tempo. Porén, considerando a suma dos dous tipos de combustíbeis, o consumo aumentou até o ano 2007, diminuíndo dende entón, até se situar en 1.672.199 toneladas durante 2012, cifra semellante á dos anos 2002-2003.Fonte: Instituto Galego de Estatística.

(2) Impostos verdes e a nova política ambiental. Alberto Gago e Xabier Lavandeira. En: Chaves da Economía Pública Galega. Albino Prada e Xaquín Álvarez (coords). Editorial Galaxia, 2006.

(3) Propostas de política a nivel galego para afrontarmos o Teito do petróleo (Peak oil) dirixidas a todas as formacións políticas que se presentaren ás eleccións do 21/10/2012 ao Parlamento de Galiza.

(4) A práctica totalidade da poboación urbana galega e europea respira aire sucio.

Só 90 empresas son responsábeis de dous terzos das emisións históricas de gases causantes da mudanza climática

90 empresas orixinaron o 63% das emisións mundiais de dióxido de carbono e  metano entre 1751 e 2010. 83 delas dedícanse  ao negocio da extracción e a transformación de carbón, petróleo e gas natural.  Máis un dato que ilustra o estreito vencello entre a mudanza climática e o uso de combustíbeis fóseis. As sete empresas restantes son cementeiras.

As que máis contribuíron ao quecemento global son as petroleiras Chevron (EEUU), Exxon Mobil (EEUU) e Aramco (Arabia Saudí). Entre as 90 maiores empresas enerxéticas e cementeiras figura tamén a transnacional española Repsol. 

A análise, realizada no Climate Accountability Institute (1) e difundida polo xornal The Guardian, estima que a metade das emisións atribuídas ás 90 “major carbons”  producíronse nos últimos 25 anos. Isto é, nun tempo no que xa se dispoñía de base científica suficiente verbo da realidade, a orixe humana e a perigosidade do cambio climático.  

En Galicia,  máis da metade das emisións proceden das fábricas de tan só media ducia de empresas

Non se realizou ningunha estimación sobre as emisións históricas de gases de invernadoiro desde o noso país anteriores a 1990. Tampouco se estimou qué parte desas emisións son atribuíbeis a empresas enerxéticas, cementeiras ou doutros sectores. Porén, e recorrendo a datos oficiais, si podemos coñecer a responsabilidade directa das grandes empresas na xeración de gases de invernadoiro na actualidade.

Unha análise, abranguendo os últimos cinco anos con información dispoñíbel,  revela que o 54% dos gases de invernadoiro emitíronse desde as fábricas de tan só media ducia de empresas enerxéticas (ENDESA, Gas Natural Fenosa, Repsol), cementeiras (Cosmos) e químicas e de transformación de metais (Alcoa, Ferroatlántica). Estas compañías lanzaron á atmosfera 63 dos 118 millóns de toneladas gases de invernadoiro emitidas desde o noso país entre 2007 e 2011 (2).  Por riba de todas salienta ENDESA, por causa da central de carbón importado das Pontes.

Gobernos secuestrados polo poder corporativo

O estudo do Climate Accountability Institute evidencia a responsabilidade das maiores transnacionais enerxéticas e cementeiras  na crise climática é enorme. E non só polas súas emisións pasadas e actuais. Tamén pola  exitosa presión que exercen sobre os gobernos  para boicotar, debilitar ou atrasar a adopción de medidas eficaces para combater a mudanza climática. O secuestro dos gobernos vai da man de permanentes campañas de lavado verde da súa imaxe destinadas á cidadanía. Algunhas  mesmo financiaron campañas seudocientíficas negadoras do cambio climático antropoxénico.

Ademais, as empresas do top 90 posúen a maior parte das reservas de combustíbeis fóseis.  Segundo a Axencia Internacional da Enerxía, se queremos evitar unha mudanza climática catastrófica, non se debería consumir máis dun terzo desas reservas antes de 2050.

O estudo divulgouse coincidindo coa conferencia anual das Nacións Unidas de cambio climático que vén de decorrer en Varsovia, saldada cun novo fracaso ante a falta de compromiso do conxunto dos países enriquecidos. Un novo fracaso no que moito teñen a ver, outravolta, as empresas con intereses contrarios á transición cara a unha economía baixa en carbono, empresas que tiveron unha destacada presenza na conferencia, da que algunhas mesmo foron patrocinadoras.

Simultaneamente ao cumio climático celebrouse o “Cumio do Carbón e do Clima”. Un intento do poderoso sector do carbón para lexitimar a enerxía máis nociva para o clima. Ao final, “o fume do carbón nublou a ambición climática”, como titulou a rede activista Climate Action Network o seu comunicado coa valoración final do cumio.

image

@xoseveiras

Notas

1. Tracing anthropogenic carbon dioxide and methane emissions to fossil fuel and cement producers, 1854-2010. Richard Heede, Climate Accountability Institute (USA). Artigo publicado na revista científica Climatic Change.

2. No caso das empresas, só se tiveron en conta as emisións de CO2, e non dos demais gases de invernadoiro, polo que a súa achega real é aínda un pouco maior. As emisións atribuídas a Repsol son as que efectúa desde a súa refinaría da Coruña. Non se teñen en conta as emisións asociadas á extracción e ao consumo do petróleo que vende após a súa transformación, a diferenza do estudo de ámbito mundial sobre as emisións históricas. 

O 70% da poboación galega respira aire contaminado

A calidade do aire no noso país, como no conxunto de Europa, deixa bastante a desexar. Da análise máis ampla e recente, o informe La calidad del aire en el Estado español durante 2012, de Ecoloxistas en Acción, despréndese que o 68,5% da poboación galega respira aire sucio, de acordo coas recomendacións da Organización Mundial da Saúde (OMS), máis esixentes que os límites legais en vigor na UE. A situación é ben preocupante, aínda que mellorou en comparación con 2011, ao baixar nuns 10 puntos a porcentaxe de poboación afectada pola mala calidade do aire.

Usando os mesmos datos que Ecoloxistas en Acción, os datos obtidos nas estacións de medición da calidade do aire das industrias e da Consellaría de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas , a Xunta presentará proximamente, como vén facendo nos últimos anos, un informe anual sobre a calidade do aire que ofrecerá un diagnóstico moito máis tranquilizador: toda a poboación galega respira aire limpo. E é que a Xunta, a diferenza de Ecoloxistas en Acción e da Axencia Europea de Medio Ambiente, coida que o aire está limpo sempre que non se incumpra a lexislación. Mais esta non protexe adecuadamente a saúde. Un estudo recente da OMS, encargado pola Comisión Europea e baseado en investigacións publicadas en revistas científicas especializadas durante os últimos anos, revelou que a contaminación dana a saúde humana máis do que se cría e recomendou endurecer a lexislación. europea.

De acordo coa metodoloxía do informe de Ecoloxistas en Acción, considérase que a poboación dunha das zonas nas que se divide o territorio a efectos de avaliación da calidade do aire respira aire sucio cando a media das concentracións no aire medidas nas estacións situadas nesa zona supera os valores límite legalmente vixentes e/ou os propostos pola OMS, máis estritos. Os contaminantes atmosféricos que ten en conta o estudo son as partículas en suspensión con diámetro inferior a 10 e 2,5 micras (PM10 e PM2,5), o dióxido de nitróxeno (NO2), o ozono (O3) das capas baixas da atmosfera e o dióxido de xofre (SO2). O informe non abrangue os gases de efecto invernadoiro regulados polo Protocolo de Quioto, como o dióxido de carbono (CO2), causantes do temíbel cambio climático (1).

A contaminación esténdese por todo o país

As zonas de Galicia nas que o aire está contaminado son as seguintes (entre parénteses sinálanse os contaminantes responsábeis): A Coruña (PM10, SO2), Ferrol (O3), Santiago (PM2,5, O3), Lugo (PM10,O3, SO), Pontevedra (PM10), Vigo (PM10, PM2,5), Terra Chá (SO2), A Limia-Miño ( PM10, PM2,5, O3), Sur das Rías Baixas (PM2,5), A Mariña (SO2) e Arteixo (SO2). No caso das zonas denominadas Terra Chá (que excede amplamente a comarca do mesmo nome), Sur das Rías Baixas (que non inclúe as cidades de Pontevedra e Vigo) e A Mariña, a superación de valores máximos propostos pola OMS é debida, respectivamente, a estacións situadas na contorna de Cementos Cosmos (en Sarria), de ENCE (en Marín) e de Alcoa (en Xove).

No que atinxe á zona A Limia-Miño, a definición como zona contaminada é atribuíbel aos valores rexistrados en Ponteareas. Na estación desta localidade, posta en marcha pola Xunta en 2011, rexistrouse o valor máis alto de todo o país da media anual da concentración de PM2,5, o contaminante máis preocupante. Alén diso, foi a única estación fóra das principais cidades na que se superou claramente o valor recomendado pola OMS para a media anual de PM10. Os datos de Ponteareas poderían suxerir a existencia de problemas importantes de deterioración da calidade do aire noutras localidades de tamaño semellante, nas que non se obteñen datos sobre a calidade do aire.

As industrias mencionadas máis arriba non foron as únicas que contribuíron a provocar superacións nalgúnhas estacións de segumento da calidade do aire dos limiares de concentración no aire de contaminantes propostos pola OMS. Tamén hai que incluír as centrais térmicas de carbón das Pontes (O3) e de Meirama (PM2,5, SO2) ou SOGAMA (SO2).

De acordo coa análise particular da situación en Galicia que fai o informe de Ecoloxistas en Acción, “o cadro xeral que presenta Galicia é o dun territorio con catro principais fontes de contaminación: os polígonos industriais, as centrais enerxéticas de carbón, o tráfico marítimo e o tráfico rodado das grandes urbes”. A contaminación orixinada nas áreas urbanas e en industrias afecta a zonas afastadas e rurais na forma de ozono troposférico. A contaminación do aire está presente pois, en maior ou menor medida, dun ou doutro xeito, en grande parte do país.

@xoseveiras

Nota

(1) Estes gases non son contaminantes locais. Os seus efectos negativos, tamén os sanitarios, prodúcense a través da indución da mudanza climática global, mais non de forma directa. As emisións de gases de efecto invernadoiro son indicadores do impacto dunha sociedade sobre o planeta. Encol da evolución recente das emisións destes gases en Galicia pódese consultar neste mesmo blog: A recuperación da produción eléctrica con carbón dispara as emisións galegas de gases de invernadoiro en plena crise

Atrás da pantalla hai unha mina

O “consumo salvaxe” é a outra cara da “minaría salvaxe”.  Nisto si teñen razón os defensores da minaría “sostemíbel”. Sen querelo, din o mesmo cando nos lembran que “todo empieza con la minería”, que  “la explotación de los recursos minerales es imprescindible para mantener nuestra actual forma de vida”. Esa forma de vida consumista á que aínda pouca xente parece disposta a renunciar por vontade propia. Tamén nos din que necesitamos máis minerais, pero en sociedades consumistas como a galega, máis que faltar minerais, falta reciclaxe e sobra consumo, sobre todo de minerais (incluídos os enerxéticos).

A construción de infraestruturas, vivendas, fábricas e vehículos de transporte acapara a maior parte do consumo de minerais a escala mundial. Mais a minaría está tamén presente en moitas das cousas que vemos e tocamos dentro das nosas casas. En particular, nos aparellos electrónicos,  cuxo consumo medrou exponencialmente nas dúas últimas décadas, moi incentivado pola publicidade e pola obsolescencia programada, elementos esenciais do modelo económico produtivista capitalista. Os aparellos electrónicos agochan unha enorme pegada de deterioración ambiental asociada á minaría. “Unha relación invisibilizada polo afastamento dos lugares de extracción e a desinformación”, como apunta o estudo Minerals crítics. Industries extractives i aparells electrònics, realizado por  Enginyeria sense Fronteres no marco da campaña O prezo da abundancia. 

Atrás das pantallas e outros compoñentes das nosas televisións, teléfonos, computadores,… hai unha mina.  Mellor dito, moitas minas. Ningunha, polo de agora, está en Galicia. As pantallas planas incorporan terras raras, óxido de indio e estaño (ITO), nitruro de galio e indio e  mesmo metais nobres como o ouro. Estimouse que todos os teléfonos móbeis e televisores vendidos no Estado español durante 2011 contiñan unha tonelada de ouro. Dado que dous terzos dos fogares galegos dispoñen de dous ou máis televisores,  e que perto de dous millóns de galegos e galegas temos, polo menos, un teléfono móbil (aumentando a proporción de smartphones, máis intesivos en ouro e outros minerais), podemos asegurar que o ouro está ben espallado polos fogares do noso país, e non só en aneis de casamento e outras xoias.

image

Enginyeria sense Fronteres denuncia que o modelo de produción, venda e xestión dos aparellos eléctricos está movido, desde a extracción dos minerais até a xestión dos residuos de aparellos, polos intereses das transnacionais e o imperativo do crecemento económico, sen importar case nada a deterioración ambiental e a vulneración sistemática de dereitos humanos. Algo parecido se podería afirmar para outros bens de consumo. Por caso, os coches.

A dependencia mineira de Galicia

O concepto dependencia mineira aplícase aos países nos que a extracción de minerais ten un peso moi forte nas súas economías. Cara a esa dependencia mineira, entendida desde a perspectiva da produción da extracción, nos queren levar en Galicia os que mandan, mais non deberiamos esquecer que, desde o lado do consumo, xa somos “mineirodependentes”. E que, por moito que puidese medrar no futuro a minaría na nosa terra, seguiremos a selo mentres non se reduza drasticamente o uso de combustíbeis fóseis, o consumo superfluo ou o peso de sectores industriais baseados nos metais. Mesmo sen termos en conta os minerais enerxéticos -nos que somos extremadamente dependentes do exterior-, nos últimos cinco anos (2009-2013), Galicia importou do estranxeiro un total de algo máis de 20 millóns de toneladas de menas e minerais, mentres só exportou 8 millóns. Nada menos que unhas tres cuartas partes das importacións procederon dun só país, Guinea Conakry, desde onde se abastece de bauxita a fábrica de alúmina-aluminio da multinacional norteamericana Alcoa na Mariña lucense, que tantos apoios suscita no país (1). Curiosamente, Guinea Conakry é un dos países máis empobrecidos e  con maior dependencia mineira.

Ademais de no xa apuntado, os amigos da pretensa minaría  sustentábel (na verdade, a única minaría sustentábel é a que non precisamos) tamén teñen razón cando cualifican de hipócrita e insolidaria a posición de rexeitar a minaría (ou boa parte dela) en Galicia pero, ao tempo, aspirar a que Galicia consuma e produza tanto ou máis que agora, o que implica, globalmente, unha elevada demanda de minerais. Que a posición promegaminaría sexa hipócrita e insolidaria  non significa que esta o sexa menos.

Moitas das persoas e organizacións implicadas nas loitas contra proxectos mineiros no noso país asumen unha visión ecoloxista antiprodutivista (aínda que debería selo, o cualificativo non me parece innecesario). A pesar diso, coido que crítica ao sobreconsumo e á sobreprodución no país e a defensa do decrecemento da demanda de materiais e de enerxía (con redistribución da riqueza e do emprego)  ten estado até hoxe pouco presente no discurso antimineiro. A loita contra devastadores proxectos mineiros na nosa terra debería vencellarse claramente á reivindicación da transformación ecoloxicamente sustentábel do noso modelo produtivo e do noso estilo de vida. Ambas as dúas cousas son igual de necesarias e urxentes. Porque nin Galicia nin o resto do planeta son unha mina.

@xoseveiras

Nota

(1) Datos obtidos na web de Data Comex (Estatísticas do comercio exterior español).

 

Ecuador cancela a iniciativa Iasuní-ITT e aumenta a extracción de petróleo na Amazonia

O presidente de Ecuador, Rafael Correa, anunciou o pasado 15 de agosto o abandono da iniciativa Iasuní-ITT, que propoñía ao mundo non extraer o petróleo do Bloque ITT, no Parque Nacional Iasuní (Amazonia), en troques dunha compensación internacional pola metade dos ingresos que recibiría o estado ecuatoriano (un mínimo duns 3.600 millóns de dólares). “O mundo fallounos”, declarou o presidente Correa. Certamente, os países enriquecidos do Norte global non estiveron á altura da proposta. Mais moitas persoas e organizacións achan que Correa tamén fallou. En Ecuador, onde a iniciativa Iasuní-ITT goza dun importante apoio social, a decisión de Correa foi moi criticada e solicitouse unha Consulta Popular pola Non Explotación de Petróleo no Bloque ITT (Ishpingo, Tambococha e Tiputini).

A non extracción e posterior combustión dos 850 millóns de barrís de petróleo pesado de Iasuní preservaría un dos territorios con maior biodiversidade do planeta e evitaría a emisión duns 400 millóns de toneladas de CO2, 50 millóns máis que as emitidas por España durante 2011. A proposta de “deixar o petróleo baixo terra” xurdiu en 1997, a iniciativa de Environmental Rights Action/Friends of the Earth (Nixeria) e Acción Ecológica (Ecuador), como instrumento para combater a mudanza climática, conservar a biodiversidade e protexer pobos indíxenas e outras comunidades locais. A definición das “reservas non extraíbeis” debería comezar por aquelas situadas nos territorios ambiental e socialmente máis vulnerábeis, como Iasuní ou o delta do Níxer. Estímase que, para evitarmos un cambio climático catastrófico, uns dous terzos das reservas de combustíbeis fóseis deberían ficar baixo terra e no fondo do oceano.

En seis anos, a iniciativa ITT-Iasuní tan só recadou 13 dos 3.600 millóns de dólares procurados. Esta foi a razón esgrimida por Correa para xustificar o abandono da iniciativa. Unha decisión moi difícil para el, segundo as súas propias palabras. Sen embargo, é unha decisión que encaixa ben na política extractivista, produtivista, seguida polo seu goberno, en contradición coa avanzada Constitución do país, que recoñece os dereitos da Natureza. Eduardo Gudynas, do Centro Latinoamericano de Ecoloxía Social (CLAES), acha que a cancelación da iniciativa, alén de “desplomar o intento de aplicar unha alternativa pospetroleira”, ataca o marco constitucional dos dereitos da Natureza, que non son “unha concesión ás plantas e animais, ou aos ambientalistas, senón que son una necesidade para podermos protexer efectivamente os pobos e o seu patrimonio natural”.

image

A petrodependente Galicia tampouco apoiou a iniciativa Iasuní-ITT

A Xunta de Galicia non foi un dos 65 gobernos autónomos subestatais de todo o mundo que apoiaron con fondos a iniciativa Iasuní-ITT, a pesar de que o noso país contraeu unha importante débeda ecolóxica por sobreconsumo de petróleo e outros combustíbeis fóseis. O apoio á iniciativa Iasuní-ITT podería ter sido un xeito de a restituírmos.

Somos unha sociedade adita ao petróleo, que nos achega a metade de toda a enerxía primaria usada no país (segundo o Balanzo enerxético de Galicia 2011, último dispoñíbel). O saldo entre as importacións e as exportacións de petróleo e derivados de Galicia co estranxeiro é moi negativo, aínda que desde o inicio da crise ten diminuído nun terzo, debido tanto ao aumento das exportacións de derivados desde a refinaría da Coruña (Repsol) (1) como á diminución das importacións. En 2012 o déficit ascendeu a máis de 4 millóns de toneladas. O 70% das importacións procederon de México, Libia, Rusia e Alxeria (2).

O Observatorio da Débeda na Globalización (ODG) e Ecoloxistas en Acción defenderon nun comunicado conxunto a iniciativa Iasuní-ITT e destacaron que as sociedades industrializadas seguen en débeda con sociedades como a ecuatoriana polo sobreconsumo de petróleo e as emisións excesivas de gases causantes da mudanza climática global. O modelo enerxético de España (e o de Galicia tamén, engadimos nós) “causa sistematicamente a violación de dereitos humanos de poboacións locais e a destrución de infindos lugares con alto valor ecolóxico en moitos países”.

Notas

(1) Transnacional española que, por certo, extrae petróleo na Amazonia ecuatoriana provocando elevados custos socioambientais

(2) Datos obtidos de “DataComex.Estatísticas do comercio exterior español” http://datacomex.comercio.es/

@xoseveiras