Un claro no bosque

A repartición do traballo e a redución da xornada laboral son indispensábeis para construírmos unha sociedade que sexa ao tempo socialmente xusta e ecoloxicamente sustentábel. No artigo que reproducimos a continuación, en versión galega, Florent Marcellesi, coordenador de Ecopolítica, expón como a repartición do traballo cumpre tres obxectivos básicos: “reforzar a xustiza social, preservar o planeta e construír unha economía próspera sen crecemento”.

“O crecemento dos anos noventa e dous mil era insustentábel. Tan insustentábel que ao estalar a burbulla inmobiliaria, España conta coa segunda taxa de desemprego máis alta da Unión Europea (só a supera Grecia) e vive como se tivese á súa disposición máis de tres planetas. Xa que logo, desde o ámbito laboral, débense achegar á vez solucións capaces de combater o paro e reducir drasticamente o noso impacto sobre o medio.

Neste contexto de crise estrutural, a repartición do traballo e a redución da xornada laboral son medidas centrais cara a máis equidade e sustentabilidade. De feito, cumpren con tres obxectivos: reforzar a xustiza social, preservar o planeta e construír unha economía próspera sen crecemento:

1. Nunha sociedade onde o emprego é un valor tan arraigado, a repartición do traballo permite incluír social e economicamente colectivos fortemente afectados polo desemprego de masas (principalmente os mozos e mozas, as mulleres, as persoas maiores ou con ingresos baixos). En paralelo, a diminución da xornada laboral é unha aposta por reequilibrar os tempos de vida entre traballo remunerado e non remunerado. Convértese nunha condición necesaria —aínda que non suficiente— para permitir unha mellor inclusión das mulleres no mercado laboral, evitando a súa “dobre xornada”, e para redistribuír as tarefas domésticas e de coidado entre mulleres e homes.

2. Avanzar cara a unha semana laboral moito máis curta axuda a rompermos o hábito de vivir para traballar, traballar para gañar diñeiro, e gañar diñeiro para consumir (mal e moito), principal causa da nosa desmedida pegada ecolóxica. Trátase de deseñar unha sociedade onde esteamos menos atados ao hiperconsumo intensivo en enerxía e máis apegados a actividades sustentábeis desde a participación social e cidadá, a autoxestión e a esfera non mercantil.

3. Como o modelizou o economista Peter Victor e o di Tim Jackson, a repartición do traballo é “a solución máis simple e máis citada para manter o emprego sen aumento da produción”. Alén diso, hai evidencia de que a xente que traballa menos horas é máis produtiva e que as sociedades máis cohesionadas e equitativas son ecolóxica e economicamente máis fortes.

Para ser críbel, esta visión sistémica supón pensar ao mesmo tempo unha distribución máis igualitaria dos ingresos (renda básica e renda máxima), unha política de formación activa, e, como pano de fondo, unha mudanza de modelo produtivo (empregos verdes) e un cambio cultural para saírmos da lóxica social do consumismo.

Florent Marcellesi.”

Fonte: Blog dun activista e investigador ecoloxista.

Unha vaga de proxectos mineiros ameaza moitas zonas do país, que poderían ficar arrasadas por minas que xeran pouco emprego (temporal) a cambio de moita destrución ambiental e socioeconómica (permanente), como se puxo de manifesto no I  Encontro Galego sobre os Impactos da Minaría. Boa parte do territorio galego está afectado, ou pode estalo nun futuro próximo, pola actividade mineira.  Unha superficie afectada que sería moito maior se se extraesen no país –sempre que posíbel- todos os minerais –incluídos os enerxéticos- necesarios para soster os padróns actuais de consumo e produción en Galicia. Especialmente desde un país desenvolvido como o noso, cómpre abordar o impacto da megaminaría tamén desde a perspectiva do consumo. 

Galicia é un país rico en recursos naturais, mais non tanto como para atender un consumo interno que medrou moito nas últimas décadas. Somos importadores netos de recursos, en particular de moitos minerais. Sectores económicos moi intensivos en consumo de minerais, nomeadamente o da construción de vivendas e infraestruturas e o de transformación de metais, xunto co estilo de vida consumista predominante, determinan que, vía consumo, Galicia impulse unha importante actividade mineira, dentro e fóra do seu territorio. Estamos, literalmente, axudando a devorar o planeta.  

Non dispomos de indicadores sobre a extracción, o comercio e o consumo de materiais (minerais, alimentos, madeira, fibras) para Galicia, mais si para o conxunto do Estado español. O consumo español per cápita de materiais ascende a 13 toneladas anuais (2010), a maior parte minerais (metálicos, industriais, de construción e enerxéticos) (1). Un consumo un 30% superior ao medio mundial (10 toneladas, en 2008), a pesar do acusado descenso provocado pola crise económica. Durante os anos do boom na construción de vivendas e infraestruturas, o consumo de materiais por habitante medrou até atinxir un pico de 21 toneladas en 2007. De feito, o Estado español era en 2008 o oitavo importador neto de materiais do mundo (2). A balanza comercial física de Galicia tamén é deficitaria: en peso (toneladas) as nosas importacións son moi superiores ás exportacións. No último ano para o que hai información (2010) exportamos 22,6 e importamos 33,7 millóns de toneladas. A balanza co resto do Estado español está bastante equilibrada. O desequilibrio xérase nos intercambios con outros estados. As importacións netas suman 4 toneladas/habitante (no inicio da crise, en 2007, eran de 5,5) (3). Un indicador que ilustra sobre a nosa dependencia externa de recursos naturais.

Consumimos por riba das posibilidades ecolóxicas recursos que tenden a ser máis escasos e caros. Os especialistas do Panel sobre uso de recursos do Programa das Nacións Unidas para o Medio Ambinete (PNUMA) definiron un escenario no que toda a humanidade lograría un nível de benestar material ecoloxicamente sustentábel, cun consumo medio por habitante de seis toneladas anuais en 2050 (supondo unha poboación de 9.000 millóns de persoas). O consumo de materiais nos países (sobre)desenvolvidos debería diminuír drasticamente. O (sobre)consumo de materiais está detrás da crise ambiental global, de problemas como a mudanza climática ou a perda de biodiversidade.

“Consumir aquí, extraer alí” (non só “extraer aquí, consumir alí”).

Segundo a Estatística Mineira anual do Ministerio de Industria, son 296 as explotacións mineiras activas no país (2011): 142 de produtos de canteira (áridos, cerámica), 135 de rochas ornamentais (granito, lousa), 18 de minerais industriais (cuarzo, caolín,…) e só unha de minerais metálicos. O esgotamento das minas de lignito e a crise fixeron caer as extraccións desde os 38 aos 25 millóns de toneladas entre 2007 e 2010. A presión do sector mineiro galego sobre o ambiente está a decaer, por forza da crise e da substitución total de carbón galego por importado, non por unha mellora sustancial da xestión ambiental. A tendencia inverterase nos próximos anos se as iniciativas mineiras en marcha se materializan. 

Consumimos máis minerais dos que extraemos, e non precisamente a níveis “terceiromundistas”, con crise económica e todo. Hoxe xa non se extraen minerais enerxéticos  en Galicia. Porén, continuamos a basear o noso consumo enerxético interno en combustíbeis fóseis importados do resto do mundo (4) e acollemos un potente sector transformador de enerxía fósil, ao que case ninguén quere adelgazar, e menos nestes tempos.  Destacamos na extracción e exportación de granito e de lousa, mais as toneladas de carbón descargadas nos portos da Coruña e de Ferrol con destino ás térmicas de Meirama e As Pontes multiplican as de rochas ornamentais extraídas nos montes galegos e vendidas ao exterior.

A extracción de metais e de minerais industriais no mundo duplicouse nos últimos 25 anos, ao tempo que, en boa medida, se desprazaba desde os países industrializados ao resto. Na nosa terra, a minaría metálica (ferro, estaño, volframio, cobre, chumbo,….) desapareceu nos anos oitenta. Porén, o consumo de minerais metálicos e non metálicos en Galicia medrou, e non pouco. Pensemos, por exemplo, no forte crecemento do parque de vehículos, da dotación de vivendas e infraestruturas ou da posesión de  electrodomésticos e aparellos electrónicos (5).

Reparemos tamén nunha grande industria activa desde os anos oitenta: a factoría de alúmina-aluminio de San Cibrao, inicialmente pública e hoxe propiedade da norteamericana Alcoa. Só en 2011 importou tres millóns e medio de toneladas de mineral (bauxita) desde Guinea Conakry, tantas como as extraídas en Galicia de minerais industriais, lousa e granito. Deses impactos é corresponsábel, sobre todo, Alcoa, mais tamén, en certa medida, o conxunto da sociedade galega, na medida en que acepte e defenda a actividade desta empresa e non se preocupe polos impactos noutros territorios asociados á súa actividade. Non foron poucos os apoios que recibiu Alcoa no ano pasado cando reclamou un subministro eléctrico máis barato. Reclamación saldada cunha orde ministerial que modifica a retribución do servizo de interrompibilidade (6), regalándolle a Alcoa e a outras dúas empresas (Arcelor e Asturiana de Zinc) 242 millóns de euros.

A ilusión ambientalista dos países desenvolvidos e a minaría

Enfrontar os problemas socioambientais eludindo a enorme responsabilidade sobre o consumo propio é característico dos países chamados desenvolvidos, incluído o noso. Practícase polo xeral – cando se practica- un ecoloxismo (máis ben un conservacionismo ou ambientalismo) de baixa intensidade e de portas para adentro. No mellor dos casos, o que se adoita procurar é só a conservación dalgúns espazos naturais ou a redución da contaminación local, ao tempo que se externalizan boa parte dos impactos negativos asociados á sobreprodución e o sobreconsumo, escasamente cuestionados até hoxe. É o que algúns denominan a “ilusión ambiental dos ricos”. A minaría e Europa son mostra diso.  A UE creou unha ambiciosa rede de espazos naturais protexidos, cando menos sobre o papel: Natura 2000. No noso país estase a implementar de xeito moi  deficiente, pero mesmo un goberno tan pouco conservacionista como o de Feijoó, compracente perante as pizarreiras que continúan a destruír o Courel e Pena Trevinca, aceptou de entrada  prohibir novas minas a ceo aberto no (reducido) territorio galego da rede Natura 2000, unha medida insuficiente mais non desprezábel, froito da presión social (7). Ao mesmo tempo, Europa, e Galicia, fan moi pouco por reducir o  sobreconsumo e a dependencia externa de minerais e pechan os ollos aos devastadores efectos no resto do mundo do seu modelo económico produtivista e consumista. Mesmo só unha parte do movemento de defensa ambiental ten colocado esta cuestión no centro do seu traballo, con iniciativas como a  Resource Cap Coalition.

A Cidade da Cultura tamén serve para ilustrar isto. A súa paralización –como, en xeral, a caída na construción de vivendas e de infraestruturas-, é unha excelente noticia ambiental,  pois non só supón unha dilapidación de diñeiro público senón tamén de enerxía e de materiais. A cuarcita empregada na súa construción procedeu durante un tempo dunha mina que invadiu o espazo da rede Natura 2000 da serra do Xistral. Posteriormente, pasou a ser importada do Brasil, cun impacto na súa extracción probabelmente igual ou superior (por non falar do transporte), mais totalmente ignorado en Galicia.

Decrecer para extraer (destruír) menos, aquí e alí.

Os minerais están moi presentes na nosa vida cotiá. No caso dos metais, hoxe utilízanse practicamente todos os que se encontran na natureza. Esta realidade é empregada polo sector mineiro como argumento para aumentar as extraccións e con elas o seu negocio. Deámoslle a volta e utilizémolo para xustificar a necesidade de reducirmos o consumo co obxecto de  limitarmos a escala da actividade mineira e os seus efectos negativos, que tenden a medrar a medida que os minerais se tornan máis escasos e difíceis de extraer. Non abonda coa intensificación da reciclaxe e coa mellora da eficiencia. Cómpre unha transformación radical do modelo de produción e de consumo, para extraermos e usarmos menos recursos naturais e empregarmos unha maior proporción de recursos renovábeis e autóctonos.  Deixemos de identificar prosperidade con consumo material e con crecemento económico. Apostemos por un decrecemento socialmente sustentábel, cun reparto xusto do emprego e da riqueza.

Non debemos permitir que empresas mineiras, de capital foráneo ou galego, arrasen Galicia, con proxectos tan destrutivos e inxustificábeis como o de Corcoesto. Mais tampouco consumir e producir  de forma que contribúamos a arrasar o planeta.

@xoseveiras

Notas

(1) Contas de fluxos de materiais. Instituto Nacional de Estatística (INE).

(2) Green economies around the world?. Monika Dittrich, Stefan Giljum, Stephan Lutter, Christine Polzin. Viena, 2012.

(3) Cálculos feitos a partir da base de datos C-intereg (datos para 2010 aínda provisionais) e da Estatística de Comercio Exterior da Axencia Tributaria do Ministerio de Economía e Facenda.

(4) Segundo o último Balanzo enerxético de Galicia dispoñíbel, en 2011 a enerxía renovábel producida en Galicia dispoñíbel para o consumo só sería suficiente para cubrir un 30% do consumo enerxético interno galego, considerando todas as formas de enerxía, non só a electricidade. Tendo en conta só a enerxía eléctrica, a produción renovábel cubriría o 70% do noso consumo.

(5)  Algúns datos procedentes da web do Instituto Galego de Estatística: Desde 1990 construíronse 110.000 edificios de nova planta e 900 km de autovías e autoestradas. O número medio de coches por vivenda é de 1,6 (2,1 nos fogares de ingresos superiores a 2.700 euros mensuais). Dous terzos dos fogares dispoñen de dous ou máis televisores. 1.850.000 galegos e galegas usan teléfono móbil.

(6) Os grandes consumidores de electricidade reciben unha compensación económica por aceptaren a posibilidade de que se lles interrompa o subministro eléctrico. Hoxe non hai necesidade de usar esta interrompibilidade, porque o sistema eléctrico español ten potencia instalada de sobra, hai unha notábel sobrecapacidade de produción eléctrica no Estado español. Na pasada Semana Santa incluso se produciu o feito inédito de que o xestor do sistema eléctrico ordenase ás centrais nucleares, pouco flexíbeis na adecuación á demanda, que baixasen a súa potencia nun total de 1.000 MW. 

(7) No capítulo de medidas e normativa xeral do Plan Director da Rede Natura 2000, pendente de aprobación, indícase que “O territorio delimitado polo espazo protexido da Rede Natura 2000 considérase como área de exclusión á hora de planificar e autorizar novas actividades e aproveitamentos mineiros a ceo aberto. Non se permitirán novas actividades extractivas. Estas explotacións producen un impacto paisaxístico crítico, incompatible cos obxectivos de protección do espazo natural, dos seus hábitats naturais e das especies de interese para a conservación e, por outra parte, contan con mínimas posibilidades de restauración a curto ou medio prazo. Con carácter excepcional, a viabilidade da ampliación das explotacións minerias preexistentes, quedará supeditada a unha axeitada avaliación das súas repercusións  ambientais”.  

Non parece casual que a maior parte das entregas de diñeiro ao PP apuntadas nos “papeis de Bárcenas” se poidan relacionar con licitacións de grandes obras de infraestruturas de transporte, algunhas executadas en Galicia. Estamos seguramente perante unha proba da influencia da corrupción política na promoción de proxectos megalómanos de infraestruturas de transporte.  

A mitificación  das infraestruturas de transporte e o financiamento europeo fixeron posíbel un “boom” na construción de infraestruturas. O crecemento desmesurado da dotación de infraestruturas de transporte contribuiu moito a que o Estado español, coa achega nada desdeñábel de Galicia, aumentase vertixinosamente o consumo de enerxía e de materiais e as emisións de gases de invernadoiro até a crise económica actual. Crise da que por certo non nos salvou –máis ben o contrario- sermos líderes en autovías e autoestradas, aeroportos e alta velocidade ferroviaria.  

Diversas organizacións presentaron unha querela criminal contra dous extesoureiros do PP, algúns dos dirixentes deste partido e varios responsábeis ou ex responsábeis de grandes construtoras, querela á que se pode adherir calquera persoa. Entre esas organizacións está Ecoloxistas en Acción, a organización ecoloxista que máis se ten oposto ás insustentábeis políticas de infraestruturas do Estado e das comunidades autónomas. E é que, como se sinala desde a confederación ecoloxista,  “a simple comparación dos supostos apuntamentos contábeis do extesoureiro do PP coas licitacións de grandes infraestruturas permite facerse unha idea dos motivos que levaron a uns investimentos tan afastados das necesidades da maior parte da poboación”.

Na devandita querela  estabelécense ligazóns entre pagamentos ao PP de construtoras e investimentos públicos en infraestruturas de transporte como a autoestrada de peaxe Madrid-Toledo –unha das trece autoestradas radiais de Madrid, en situación ruinosa-, o metro lixeiro de Madrid –outro negocio redondo para as construtoras e ruinoso para a cidadanía-, ou obras do AVE. O desenvolvemento espectacular da alta velocidade ferroviaria no Estado español, paralelo ao abandono xeralizado do tren convencional, moito máis social e ambiental e moito menos custoso, é un auténtico despropósito que lamentabelmente pouca oposición popular suscitou, coa excepción de Euskadi. En Galicia recibiu todas as benzóns  e semella que case todo o mundo cre ben empregados os 8.500 millóns de euros que custará traer o AVE a Galicia   

Construtoras que aparecen na contabilidade paralela do PP executaron obras en Galicia

Como cabía agardar, nos “papeis de Bárcenas” tamén aparecen pagamentos de construtoras que se traduciron presumibelmente en contratos públicos para a execución de infraestruturas en Galicia.  Juan Miguel Villar Mir, do Grupo OHL, entregou 100.000 euros ao PP o 19 de outubro de 2004, ano no que se lle adxudicaron obras do Porto Exterior da Coruña. O mesmo empresario, grande amigo de Manuel Fraga, foi beneficiado polo PP desde a Xunta autorizando á súa empresa Ferroatlántica a ampliar o aproveitamento hidroeléctrico do río Xallas,  como lembrou recentemente ADEGA.

A construtora ALDESA e o seu directivo José Manuel Fernández Rubio efectuaron varias entregas de diñeiro ao PP durante 2003 e 2004. Pagamentos que poderían ter relación co forte incremento da cifra de negocios experimentada por ALDESA entre 2003 e 2004. Tal incremento, segundo recoñeceu ALDESA na súa memoria anual, debeuse á burbulla inmobiliaria e “aos importantes contratos de obra civil coas distintas Administracións públicas”. Entre as obras que executou en 2004 esta construtora incluíronse as de dous tramos do Eixo Atlántico ferroviario de alta velocidade (en realidade, velocidade alta) e as da estrada Meirama-Culleredo, da Xunta de Galicia.

A débeda actual do grupo Fomento –o ministerio e as empresas públicas como ADIF ou AENA– supera os 40.000 millóns de euros, cantidade que multiplica por catro veces e media o orzamento da Xunta de Galicia para este ano. Ecoloxistas en Acción acha “que a maior parte dos investimentos para os que se contraeu esta inmensa débeda non teñen xustificación desde o punto de vista do transporte nin do interese social, mais si dos turbios intereses que se pretenden desvelar con esta querela”.

@xoseveiras

Máis información

Mitos e realidades das infraestruturas de transporte.

Nunha votación histórica, o Parlamento europeo posicionouse claramente a favor do restabelecemento das poboacións de peixes até o 2020. Unha decisión aplaudida por quen defenden a pesca sustentábel pero mal acollida por unha parte do sector pesqueiro. Agora iniciarase un proceso de negociación tripartita entre o Parlamento, a Comisión e o Consello de Ministros de Pesca, cuxo resultado decidirá a política pesqueira europea para os próximos anos.

A coalición OCEAN2012, que agrupa a diversas organizacións de toda Europa partidarias dunha PPC sustentábel, felicitouse porque a votación, “alén de fixar unha data próxima para acabar coa sobrepesca, tamén estabeleceu un obxectivo claro para a recuperación dos stocks”. OCEAN2012 tamén salientou a aprobación da proposta de premiar as modalidades de pesca máis sustentábeis a través dun acceso prioritario aos recursos. Ademais, o Parlamento, a diferenza do Consello de Ministros de Pesca, aprobou unha avaliación da capacidade pesqueira na liña dos compromisos internacionais. Algunhas partes da frota da UE teñen unha capacidade pesqueira dúas ou tres veces superior ao nível sustentábel.

Porén, non todo foi positivo na votación do Parlamento do 6 de febreiro pasado sobre a reforma da PPC. A proposta de que a Comisión Europea fixe cotas cero cando non se acorden plans plurianuais de xestión a tempo, ou a creación dun 10% de areas de reserva sen pesca para permitir a recuperación dos stocks, foron rexeitadas pola maioría d@s eurodeputad@s.

Esta é a primeira vez que o Parlamento europeo é colexislador para a PPC. Após o paso adiante do Parlamento cara a unha pesca sustentábel, os ollos están postos agora nos ministros de Pesca, que se reunirán a finais deste mes para ultimaren a súa posición de negociación, que previsibelmente será moito máis sensíbel a visións curtopracistas e á pesca industrial. Xavier Pastor, biólogo pesqueiro e director executivo de Oceana Europa, advertiu desde a súa conta de Twitter que “a industria pesqueira e os seus aliados no Consello de Ministros tentarán rebaixar e diluír os resultados no Europarlamento”. Roberto Ferrigno, de WWF, declarou despois da votación: “Os oceanos, os peixes e todos aqueles que pescan de forma sustentábel gañaron a metade da batalla hoxe. O seguinte paso é levar aos Ministros de pesca esta posición para que apoien tamén esta regulación básica”.

A industria pesqueira contraria a unha reforma da PPC que acabe de vez coa sobrepesca e coa discriminación da frota artesanal, seguirá presionando o poder político, non parece ter a capacidade de influencia en Europa doutros sectores económicos tamén opostos a unha verdadeira transición cara á sustentabilidade como, por exemplo, a industria automobilística -por certo, outro elemento fundamental da actual estrutura económica galega-. No mesmo día en que o pleno do Parlamento europeo apostaba por unha PPC verde, noutra votación, cedía ás presións das empresas automobilísticas nun asunto moi relevante para a saúde pública, a contaminación acústica, debilitando a nova directiva que limita o ruído procedente de vehículos a motor, concretamente no que atinxe a camións e coches deportivos.

Que votaron os eurodeputados e eurodeputadas españois?

OCEAN2012 fixo unha análise xeral da votación en plenario d@s parlamentari@s elixid@s no Estado español. Tamén votaron maioritariamente a favor dunha reforma verde da PPC, se ben dun xeito moito menos abrumador que o conxunto d@s parlamentari@s. Se o resultado xeral da votación foi de 502 votos a favor, 137 en contra e 27 abstencións, entre os eurodeputados e eurodeputadas de España houbo 28 votos a favor, 23 en contra e unha abstención. Por forzas políticas, PSOE, Convergéncia, PNV, Iniciativa per Catalunya Verds (ICV) e UpyD votaron a favor, mentres que PP e BNG fixérono en contra. IU abstívose e Unió non votou. OCEAN2012 felicitou “moi especialmente” aos parlamentarios titulares do comité de pesca do PSOE (Dolores García Hierro) e ICV (Raúl Romeva) polo seu compromiso coa pesca sustentábel.

Entre os eurodeputados galegos, Antolín Sánchez Presedo (PSdG-PSOE) votou a favor, mentres que Ana Miranda (BNG) foi a única do seu grupo parlamentar (Verdes-Alianza Libre Europea) que votou en contra, debido ao “maximalismo ambiental” e o “minimalismo social” da reforma.

@xoseveiras

Vídeo “Acabemos coa sobrepesca”

Van xa doce anos desde a aprobación da Directiva Marco da Auga. O seu espírito e a súa letra chocan coa tradicional política hidrolóxica española, favorecedora do desbaldimento de auga e da deterioración dos ecosistemas acuáticos. A resistencia á aplicación da Directiva da Auga por parte dos promotores e beneficiarios do modelo tradicional de política hidrolóxica era máis que previsíbel. Unha resistencia que logrou frear a aplicación efectiva dunha lei que prometía xerar unha revolución na xestión da auga en España. Unha revolución pendente.

Máis de 80 organizacións sociais, encabezadas pola Fundación Nova Cultura da Auga (FNCA), unha prestixiosa fundación que reúne a especialistas ibéricos de diversas disciplinas defensores dunha política hidrolóxica sustentábel, vén de facer un chamado á Comisión Europea “para que avalíe a compatibilidade da política hidrolóxica española cos obxectivos da Directiva Marco da Auga”. Veremos como reacciona a Comisión Europea, entre cuxas prioridades non adoita figurar a protección ambiental. Outros déficits, que non os ecolóxicos ou os sociais, a manteñen moi ocupada.

Para a FNCA e outras moitas organizacións está claro que “a política de augas española segue facendo caso omiso aos novos obxectivos que se formulan no século XXI”. Neste senso, destacan dez carencias principais, como o escaso fomento da participación social, “o excesivo peso da satisfacción das demandas do sector agrario e enerxético”, “a inexistencia de obxectivos claros na recuperación de custos” (é dicir, na procura de que o prezo da auga reflita tanto os custos económicos da prestación dos servizos como os ambientais), o uso de prórrogas inxustificadas no logro do bo estado ecolóxico das augas en casos en que hoxe está en mal estado, ou “o estabelecimento de reximes de caudais ecolóxicos inadecuados” (no caso das bacías de Galicia-Costa, xestionadas pola Xunta, a súa fixación foi simplemente adiada).

As organizacións asinantes demandan á Comisión Europea que vixíe “especialmente” o contido dos plans hidrolóxicos de conca que se están aprobando no Estado español -os de Galicia-Costa e Miño-Sil están entre os xa aprobados- pois, ao seu ver, incumpren a Directiva Marco da Auga. “Incumprimento que agravará o estado ecolóxico dos ríos, acuíferos, zonas húmidas e costas, e porá en risco a posibilidade de atender as necesidades de auga en España a medio e longo prazo”.

Entre as organizacións asinantes encóntranse, alén da FNCA, Amigos de la Tierra, Greenpeace, AEMS-Ríos con vida, SEO/Birdlife e WWF España. Tamén as galegas ADEGA e Sociedade Galega de Ornitoloxía.

A FNCA apoia a Iniciativa Cidadá Europea (ICE) a prol da xestión pública da auga

Por outro lado, a FNCA fixo público o seu apoio á ICE que se está a impulsar en defensa da xestión pública participativa da auga na Unión Europea, fronte aos procesos privatizadores de servizos de auga e saneamento que, no caso particular de Galicia, se veñen dando nos últimos 20 anos. Así, nas principais cidades do país, hoxe tan só na Coruña a xestión de todo o ciclo da auga segue sendo pública.

A campaña a favor desta ICE está a recoller un millón de sinaturas. Podes unir a túa desde esta web.

@xoseveiras

Máis información:

Nota de prensa completa

Portugal importa electricidade do Estado español, maiormente de Galicia. O saldo dos intercambios de electricidade entre Galicia e Portugal ascendeu a 6.735 GWh (xigavatios hora) durante 2012, segundo o avanzo do informe sobre o sistema eléctrico español en 2012 de Rede Eléctrica de España (REE). Esta cantidade representou algo máis do 10 % do consumo de electricidade no país irmán. Despois das térmicas de carbón de Sines e do Pego e dos parques eólicos, as importacións desde Galicia foron a terceira maior fonte de electricidade para Portugal durante o pasado ano.

Malia o descenso no consumo eléctrico motivado pola contracción da actividade económica, a caída da producción hidroléctrica por causa da seca obrigou a Portugal a importar máis electricidade de España en 2012 que en anos anteriores. Non é raro ouvir que España depende de importacións de electricidade da Francia nuclear mais non é así. España é importadora neta de electricidade de Francia, mais é exportadora neta a Portugal, Marrocos e Andorra, de xeito que exporta moita máis electricidade da que importa.

Desde que existen estatísticas eléctricas oficiais anuais (1958), Galicia produciu todos os anos máis electricidade da que consumiu. Fomos e somos un país exportador de electricidade. Porén, o peso das exportacións a respecto do consumo interno, a natureza e a orixe das materias primas usadas para xerar a electricidade e o destino das exportacións mudaron moito nas últimas décadas. Nos anos sesenta o noso país exportaba, ao resto de España, a maior parte da súa produción, case toda obtida en encoros hidroeléctricos. Hoxe continuamos a exportar electricidade, mais só entre un 25 e un 30% da produción, dependendo do ano. O resto destínase a cubrir un consumo interno que se multiplicou por oito desde 1970. A electricidade exportada segue a viaxar a outras comunidades autónomas mais, sobre todo, a Portugal. E aproximadamente a metade da produción eléctrica non provén de recursos autóctonos senón de combustíbeis fóseis importados do resto do mundo (ao que, en troques, exportamos os impactos ambientais asociados á súa extracción e transporte). Sen a achega de carbón, gas natural e petróleo importados, Galicia non podería sequera cubrir o seu consumo eléctrico actual, moito menos exportar.

O “fracking” xa está a impactar en Galicia

Na década de 1980 o carbón (lignito) extraído nas minas das Pontes e de Meirama pasou a dominar a produción eléctrica galega. Na primeira década deste século a achega do carbón de importación á xeración eléctrica superou á do carbón galego, que acabou por se esgotar en 2007. Hoxe todo o carbón queimado nas moi ineficientes e contaminantes centrais térmicas das Pontes (ENDESA) e de Meirama (Gas Natural Fenosa) é de importación. O seu uso diminuiu entre 2007 e 2010, mais recuperouse nos dous últimos anos. En 2012 o carbón liderou novamente a produción eléctrica galega (1), facendo que volvan aumentar as emisións de CO₂ do país, incluso en plena crise económica.

O aumento do consumo de carbón en Galicia, ou no conxunto de España e en Portugal, ten bastante a ver coa baixada do seu prezo nos mercados internacionais. Unha baixada favorecida polo desenvolvemento do “fracking” (fractura hidráulica) nos Estados Unidos, que aumentou a produción de gas natural reducindo o seu prezo nese país. Como sinala a última edición do “World Energy Outlook (WEO)”, “o prezo baixo do gas natural nos Estados Unidos leva a un menor recurso ao carbón, permitindo ao país exportar carbón para Europa (onde, por súa vez, este combustíbel tende a substituír o gas máis caro)”. Para desgusto de algúns, en Galicia non parece haber xacementos de hidrocarburos explotábeis coa impactante técnica do “fracking”, mais, en calquera caso, o “fracking” xa impactou negativamente no noso sistema enerxético.

@xoseveiras

Nota

(1) De acordo cos datos máis recentes publicados, nos nove primeiros meses do ano 2012 as térmicas de carbón das Pontes e de Meirama produciron 9.921 GWh, superando a todas as renovábeis, cuxa produción sumou 8.292 GWh. Os ciclos combinados a gas natural das Pontes e de Sabón, moi infrautilizados, só xeraron 1.701 GWh, e a combustión de derivados do petróleo 1.267 GWh.

Moitas sustancias químicas de probados efectos tóxicos están presentes nos nosos fogares. Formando parte de materiais de construción e decoración, de pinturas, de produtos de limpeza, de cosméticos, de plásticos,…., por non falar dos alimentos. Sustancias que por diversas vías poden acabar no noso corpo e deteriorar a nosa saúde. Non só estamos expostos a estas sustancias nas nosas casas, mais é nelas onde podemos facer máis a nível individual para minimizar a exposición. Para nos axudar nesta tarefa a Fundación Vivo Sano promove a campaña Fogar sen tóxicos.

Durante as últimas décadas multiplicouse a cantidade e a variedade de sustancias químicas sintéticas. Hoxe prodúcense millóns de toneladas de centos de miles de sustancias diferentes. A inmensa maioría foron postas no mercado sen ningunha avaliación dos seus posíbeis efectos negativos no ambiente e na saúde humana. A información científica dispoñíbel é aínda moi limitada, mais xa se identificaron 1.500 sustancias carcinoxénicas e mutaxénicas, 3.000 alerxénicas, 1.500 disruptoras endocrinas -imitan ou alteran a acción das hormonas interferindo no sistema endocrino-, 3.000 alerxénicas… A presión da poderosa industria química fai que esteamos moi pouco protexidos fronte aos tóxicos nos fogares e á contaminación química en xeral, especialmente os grupos máis vulnerábeis, coma os nenos e as nenas ou as mulleres embarazadas.

Entre as sustancias tóxicas presentes nos fogares inclúense “algunhas das sustancias contaminantes que máis preocupan aos científicos, como algúns ftlalatos, retardantes de chama, compostos perfluorados, compostos voláteis,… Sustancias que, segundo os casos, infindade de investigacións asocian a incrementos do risco de padecermos problemas tais como o cancro, asma, infertilidade,…”.

Concienciación e presión política

A concienciación cidadá é un eixo central da campaña “Fogar sen tóxicos”, que conta coa colaboración de diversas entidades, como CCOO ou o Fondo para a Defensa da Saúde Ambiental. Para iso, creou unha web onde de forma didáctica se amosa o problema e as posíbeis solucións.

Outro eixo fundamental da campaña é a presión política. As Administracións públicas “están facendo unha grave deixación de funcións”. Desde “Fogar sen tóxicos” exixen “o control adecuado e, no seu caso, a substitución inmediata e obrigatoria de todas as sustancias que poidan prexudicar de forma singular a saúde no fogar”. As súas propostas concrétanse nun Chamado a responsábeis sanitarios e de medio ambiente.

Escudándose na crise económica, a Xunta adía a elaboración dun Programa Marco fronte ao Cambio Climático. Mais, a pesar da crise, as emisións galegas de gases de invernadoiro están a medrar por causa do aumento da produción das térmicas de carbón das Pontes (ENDESA) e Meirama (Gas Natural Fenosa). Non hai industrias máis insustentábeis no país. Hoxe xa non precisamos da súa electricidade sucia. Porén, moi poucas voces demandan o peche destas enormes fábricas de mudanza climática. É o sinal máis preocupante da inacción da sociedade galega fronte ao cambio climático. Os continuos fracasos das cimeiras climáticas internacionais -como a que vén de rematar en Doha- son consecuencia, tamén, da irresponsabilidade de países coma o noso.

O mundo encamíñase cara a unha castástrofe climática. Segundo un estudo do Potsdam Institute for Climate Impact Research para o Banco Mundial -por certo, un dos corresponsábeis da crise climática-, se se cumprisen os compromisos asumidos actualmente polos gobernos – que a cimeira de Doha non alterou-, a temperatura media global incrementaríase en 4 ºC antes do fin de século, superando o limiar de aumento considerado soportábel, de 1,5-2 ºC. As consecuencias serían devastadoras: diminución da produción de alimentos e maior escaseza de auga en moitas zonas, incremento da frecuencia de furacáns tropicais moi destrutivos, etc, etc. A peor parte sería para os máis pobres, os que máis teñen a gañar, e menos a perder, co combate ao cambio climático. Unha das chaves para entendermos a escasa preocupación real polo cambio climático demostrada pola maioría dos países desenvolvidos, con contadísimas excepcións.

A achega de Galicia á crise climática é pequena en termos absolutos mais non en termos relativos, pois as emisións galegas por habitante son altas, superiores mesmo ás emisións medias de España e similares ás da Unión Europea (1). Sobre a nosa pegada climática -é dicir, sobre as emisións asociadas ao consumo da poboación galega- non hai información -por falta de interese en calculala-, mais en países desenvolvidos coma o noso, moi dependentes de enerxía primaria e materiais, a pegada climática adoita ser aínda maior que as emisións desde o territorio propio.

Un informe para combater a crise climática

A resposta da Xunta ao desafío climático está a anos luz da altura do problema (e agardemos tamén a anos luz do desexado pola cidadanía galega, aínda que isto semella bastante menos claro). O Goberno presidido por Feijoó vén de anunciar que adía novamente o prometido Programa Marco fronte ao Cambio Climático. Para nos amenizar a espera, que se adiviña longa ou interminábel, presentou un informe que resume estudos científicos feitos por encargo do goberno anterior sobre as evidencias e impactos do cambio climático no noso país; expón os datos oficiais sobre a evolución das emisións de gases de invernadoiro elaborados polo Goberno central, procurando, iso si, ocultar a decisiva achega das térmicas de carbón; e, finalmente, tenta vendernos accións inconexas de redución de emisións promovidas por diversas consellerías, de alcance polo xeral moi curto e de impacto non cuantificado. Por suposto, ningunha medida atinxe as térmicas de carbón, nada quere facer a Xunta para desincentivar a súa actividade.

Após a caída de 2007-2010, as emisións en Galicia aumentan en 2011 e 2012 pola maior actividade das térmicas de carbón

As emisións de gases de invernadoiro recortáronse un 26% entre 2007 e 2010, inverténdose a tendencia ao aumento. Non foi maiormente un resultado da crise económica, como ás veces se di. Este forte descenso é atribuíbel, sobre todo, a unha mudanza sustancial no “mix eléctrico” galego. A continuidade no crecemento das renovábeis iniciado coa “revolución eólica”, xunto coa entrada en funcionamento dos ciclos combinados a gas natural das Pontes (ENDESA) e de Sabón (Gas Natural Fenosa), substituiu boa parte da moi contaminante produción das térmicas de carbón, cuxo peso na xeración eléctrica de Galicia baixou desde o 46 % en 2007 ao 19% en 2010 -ano excepcionalmente bo para a produción hidroeléctrica, o que acentuou o desprazamento das térmicas nese ano-. A produción anual caeu de 13.637 a 5.811 GWh en só catro anos. Para a evolución das emisións de gases de invernadoiro en Galicia, até hoxe, foi moito máis determinante a evolución do uso do carbón na produción eléctrica que a do PIB. E é que as centrais de carbón son a principal fonte de gases de invernadoiro en Galicia. É reducindo a actividade das térmicas de carbón, até pechalas definitivamente, como máis se poden reducir as emisións causantes do quentamento global en menos tempo. Quen non rexeite frontalmente as centrais de carbón -sen marxe tecnolóxica para reducir máis as súas emisións de CO₂ e ambientalmente rexeitábeis por moitos outros motivos-, carece de “credibilidade climática”. É desde logo o caso do Goberno Feijóo, mais non só.

O recorte entre 2007 e 2010 fixo que as emisións en Galicia diminuísen un 6,5% a respecto de 1990, o ano de referencia a nivel internacional para o estabelecemento de obxectivos de redución. Non é un mal dato, sempre sen perder de vista que, xa no horizonte de 2020, sería desexábel atinxirmos unha redución do 30 ou o 40%. Porén, e aínda que non se dispón polo de agora de datos oficiais sobre as emisións totais, todo indica que as emisións volveron aumentar en 2011 e no ano en curso, impulsadas polo carbón. Malia a diminución, pola crise, das emisións no transporte -o maior emisor despois das térmicas de carbón-, a recuperación da produción das centrais de carbón anuncia un repunte das emisións. A produción eléctrica con carbón creceu entre 2010 e 2011 de 5.811 a 8.503 GWh. Os últimos datos oficiais publicados indican que a produción acumulada este ano ascendía en xullo a 7.640 GWh (perto da metade da total!), polo que de seguro superará a de 2011. Os récords na descarga de carbón importado -o único que queiman as centrais das Pontes e Meirama despois do esgotamento das respectivas minas en 2007- nos portos de Ferrol e A Coruña auguran o mesmo. Seguramente as emisións totais de gases de invernadoiro de 2012 superarán de novo as de 1990. O parón nas renovábeis alentado polas grandes eléctricas e a acusada infrautilización dos ciclos combinados, menos contaminantes, están facendo que o carbón volva liderar a produción eléctrica galega. Resulta evidente que ás eléctricas interésalles moito queimar carbón.

As políticas públicas están a recortar brutalmente a protección social e a destruír masivamente empregos verdes (en particular no sector das renovábeis), mais non recortan as emisións de gases de invernadoiro, mesmo coa axuda do parón dunha economía galega devoradora de natureza aquén e alén das nosas fronteiras.

@xoseveiras

Nota

(1) En 2010, último ano para o que hai información sobre as emisións totais de gases de invernadoiro, as emisións por habitante de Galicia ascenderon a 9,3 toneladas, fronte ás 7,7 de España e as 9,4 da Unión Europea. Máis información no documento Evolución das emisións de Gases de Efecto Invernadoiro en Galicia (1990-2010).

“Estabelecer unha limitación de  velocidade de 30 km/h é un xeito económico de mellorar a seguridade, rebaixar a contaminación e estimular o uso de mellores modos de transporte”. Así pensan as organizacións promotoras dunha Iniciativa Cidadá Europea (ICE) a favor de fixar unha velocidade máxima estándar de 30 km/h en todas as vilas e cidades da Unión Europea “-aínda que os municipios manteñan a capacidade de  estabelecer excepcións cando for preciso-”.

A ICE é unha nova ferramenta política da Unión Europea que precisa a recolla dun millón de sinaturas de cidadáns e cidadás durante un ano en polo menos 7 Estados membro. Se se atinxen as sinaturas precisas, os promotores poderán pedir á Comisión Europea que faga unha proposta lexislativa. No Estado español, onde a ICE foi lanzada por Ecoloxistas en Acción, Stop Accidentes, Andando e Conbici, o obxectivo é conseguir 50.000 sinaturas, a través da web da campaña: http://es.30kmh.eu/ .

Cidades máis habitábeis, seguras e sustentábeis

A implementación desta proposta tornaría as cidades e vilas máis habitábeis, seguras, limpas e sustentábeis. Reduciríase o número de persoas atropeladas e a gravidade das lesións, favoreceríanse a marcha a pé e o uso da bicicleta, aforraríase enerxía e diminuiría o ruído e a contaminación atmosférica. Dous de cada tres residentes en cidades españolas medias ou grandes viven en ambientes sonoros considerados inaceptábeis para a saúde. En Galicia, a práctica totalidade da poboación urbana respira aire sucio.

Segundo os promotores da campaña no Estado español, “aínda que o límite oficial actual sexa de 50 km/h, resulta perigoso circular a velocidades superiores aos 30 km/h. Un límite xeral evitaría circulacións perigosas, favorecendo unha mudanza de actitude nos condutores ao asumiren que non se debe superar nunca ese tope. É, en definitiva, un límite exemplarizante”.

Pontevedra pioneira

Unha cidade galega, Pontevedra, foi pioneira en España na xeralización do límite de velocidade de 30 km/h, polo que recibiu en 2010 o Premio Nacional de Seguridade Viaria que concede a “Fundación para la Seguridad Vial”.